BİLGİ FELSEFESİ-2 RASYONALİZM (AKILCILIK)

Bilgilerin kaynağı nedir? Sorusuna ”akıldır” yanıtını veren ilkçağ-ortaçağ-yeniçağ rasyonalist filozofları tanıyalım.

1

Kesin- doğru bilginin varlığını kabul ederler. Onlara göre ”ideal bilim” hangisidir?

f1Ona göre”insan bilgisi doğuştan gelir ve genel-geçerdir. Atina sokaklarında dolaşarak,her konuyu tartışır,halka değer yargılarına körü körüne inanmanın yanlışlığını göstermeye çalışır.”Bunu yaparken diyalektik yöntemini(diyalog) kullanmıştır.

İroni (alay):Sorular sorarak çok şey bildiğini zanneden kişinin hiçbir şey bilmediğini ortaya çıkarır.

Maiotik (düşünce doğurtma):Hiçbir şey bilmediğine inanmaya başlayan kişinin bulduğu cevaplarla aslında çok şey bildiğini kanıtlar. (örneğin bu yöntemle bir çobana geometri problemi çözdürdüğü söylenir.) ”Öğretmen aslında öğrencisine yeni bir şey öğretmez sadece doğuştan onun aklında var olan bilgiyi açığa çıkarır.” görüşünü savunur.

HANGİ FİLOZOFTUR?

f2Ona göre, İdealar ve görünenler(duyular) evreni olmak üzere iki evren vardır. İdealar evreni; Her şeyin gerçeğinin bulunduğu evrendir.Ancak akılla kavranır. Doğru , genel-geçer ve kesin bilgidir.Görünenler (duyular) evreni; İçinde yaşadığımız nesneler evrenidir. idealar evreninin bir kopyası,gölgesi (yansımasıdır.). Bu evrenin bilgisi duyu organları ile elde edildiği için doxa (sanı) dır, aldatıcıdır.Bu nedenle doğru bilginin kaynağı duyular olamaz. Ona göre bilmek ideaları hatırlamaktır.

HANGİ FİLOZOFTUR?

 

 

 

f3İlkçağ rasyonalist filozofudur.O’na göre idealar nesnelerden bağımsız değildir, İdealar tek tek nesnelerin özünde tümel kavramlar olarak vardır. Bilginin amacı tekil yani bireysel olanı bilmektir. Ancak tekilin bilgisine genelin(tümel)in bilgisinden hareketle ulaşılır.Gerçek bilgi ise,tümel yargılara dayanan önermelerdir.
Örneğin: Bütün insanlar ölümlüdür. THALES’de insandır. O halde Thales’de ölümlüdür.(Tümdengelim).

HANGİ FİLOZOFTUR?

 

 

 

 

f4870-950) Aristo’nun görüşlerini İslam inancıyla uzlaştırmaya çalışmıştır.Bu nedenle Muallim-i Sani (ikinci öğretmen)adıyla anılır.İslam felsefesinin kurucusu kabul edilir.En yüce erdem bilgidir.”Aklın edindiği bilgilerle insan iyiyi kötüden,doğruyu yanlıştan,güzeli çirkinden ayırabilir.En üstün varlık ve akıl Tanrı’dır”.görüşünü savunur.

HANGİ FİLOZOFTUR?

 

 

 

 

 

f5(1596-1650) Modern felsefenin kurucusu sayılır.Felsefesine her şeyden şüphe ederek başlar. Şüphe etmeyeceği ilk bilgiye ulaşana kadar.Güvenilir bilgiye ulaşmak için şüpheye başvurur.(metodik kuşkuculuk)
Ona göre bilgiyi elde etmenin dört aşaması vardır; 1-Doğruluğunu apaçık bilmediğim şeyi doğru kabul etmemek (apaçıklık)
2-İncelenecek şeyleri bölümlere ayırmak (bölme,analiz) 3-En kolay bilinenden,en karmaşığa doğru yükselmek (Basitleştirme ve sıra)
4-Gözden geçirmek (sayma ve kontrol). İyi yönetilen her zihnin kesin,genel-geçer bilgiye ulaşabileceği görüşüne savunur.O’na göre kesin bilgi bu şüpheci tavrın sonucunda oluşandır. SÖZÜ:Düşünüyorum ,öyleyse varım(Cogito ergo sum)

HANGİ FİLOZOFTUR?

 

 

f6(1770-1831) Alman idealizminin ve rasyonalizminin öncülerindendir. Ona göre deneye başvurmadan sırf düşünce (spekülasyon) ile kesin bilgiye ulaşılabilir. Her ussal(rasyonel)olan şey de gerçek (reel)dir.Duyu organlarınca elde edilen bilgiler kesin genel-geçer bilgiler değildir. ( ona göre“zaten felsefe de,objelerin düşünce ile görülmesi,evrenin düşünülmesidir”)
Düşüncedeki değişmeler maddedeki değişmelere yol açar. Her şey üç aşamalı bir gelişme sonucu gerçekleşir.Bu süreç Tez-Antitez-Sentez sürecidir.Örneğin;”varlık” kavramı üzerinde düşünürsek,Varlık(tez) bunu düşününce hemen karşıtını düşünürüm,Yokluk (antitez) buradaki çatışma uzlaştırıcı bir kavrama götürür,Oluş (sentez) sonucuna ulaşırız.

HANGİ FİLOZOFTUR?

 

 

f7(1632–1677 ) 17.yy rasyonalistlerindendir(akılcı) Bilgileri akıl-duyu-sezgi türü olarak açıklar.İçinde yaşanılan fizik evrene natura-natura(yaratılmış doğa) der.Doğadaki tüm olayların matematiksel açıklaması vardır.Eser. Ethica

HANGİ FİLOZOFTUR?

 

 

 

 

 

 

 

f8(1646- 1716) Alman filozoftur. Rasyonalisttir.Felsefe,matematiksel kavramlarla kesinleştirildiğinde,ayrılık ve çelişmeleri kalkar ve felsefe kavramları ‘evrensel bir dil’oluşturur. Var olan nesneler, Monadların (ruhsal, birbirine benzemeyen, bölünmez özler) bir araya gelmesiyle oluşur.Eser: İnsan zihni üzerine yeni denemeler

HANGİ FİLOZOFTUR?